Sakal-ı Şerif Nedir? Yaşar Nuri Öztürk’ten Şirk ve Putperestlik Analizi

İnsanoğlu, tarih boyunca soyut kavramları somutlaştırmaya, inandığı değerleri dokunabileceği nesnelere indirgemeye meyilli bir varlık olmuştur. Dinler tarihi, bu somutlaştırma çabasının yarattığı “kutsal nesneler” galerisiyle doludur. İslam dünyasında bu eğilimin en belirgin tezahürlerinden biri de kuşkusuz “Sakal-ı Şerif” olarak adlandırılan, Hz. Muhammed’e ait olduğu iddia edilen sakal telleridir. Ancak, merhum Prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürk’ün de sıklıkla vurguladığı üzere, bu durumun İslam’ın temel direği olan “Tevhid” inancıyla ne derece örtüştüğü büyük bir tartışma konusudur.

Geleneksel Kabullerin Ötesinde Bir Bakış

Geleneksel İslam anlayışında Sakal-ı Şerif, bir bereket kaynağı ve Peygamber’e duyulan sevginin bir nişanesi olarak kabul edilir. Camilerde özel günlerde sandukalarından çıkarılan bu teller, dualar eşliğinde ziyaret edilir. Ancak Öztürk’ün analizinde bu eylem, masum bir sevgi gösterisinden öteye geçerek “şirkin en habisidir” şeklinde tanımlanan ağır bir teolojik sapmaya işaret eder. Peki, bir sakal telini öpmek veya ona kutsallık atfetmek neden bu kadar sert bir dille eleştirilmektedir?

İslam’ın özü “Lailaheillallah” kelimesinde gizlidir. Bu, Allah’tan başka hiçbir gücün, hiçbir nesnenin ve hiçbir insanın mutlak kutsallığa sahip olmadığını ilan eder. Öztürk’e göre, Peygamber’in şahsına duyulan sevgi, onun getirdiği mesaja (Kur’an) olan sadakatle ölçülür; vücudundan ayrılmış bir parçaya gösterilen tazimle değil.

“Putperestliğin Lüzumu Yok”

Makalemizin temelini oluşturan videoda geçen “Putperestliğin lüzumu yok” ifadesi, aslında modern dindarın yüzleşmekten kaçındığı bir aynadır. Putperestlik, sadece taştan heykellere tapmak değildir; bir nesneye, o nesnenin doğasında olmayan ilahi bir güç atfetmek de bu tanıma girer. Eğer biz bir sakal telinden şifa bekliyor, ona dokunmayı ibadet sayıyorsak, Kur’an’ın yıktığı “nesne odaklı inanç” sistemine geri dönüyoruz demektir.

Peygamberimiz hayatı boyunca kendisinin de bir “beşer” (insan) olduğunu vurgulamıştır. Kur’an-ı Kerim, onu diğer insanlardan ayıran temel farkın “ona vahyedilmesi” olduğunu belirtir. Dolayısıyla, vahyedilen mesaj (Kur’an) kutsaldır, ancak Peygamber’in biyolojik yapısı her insan gibi fani ve doğaldır. Öztürk bu noktada can alıcı soruyu sorar: “Peygamberimiz kime sakallarını kesip vermiş de bunları saklayın demiş?”. Tarihsel kayıtlar incelendiğinde, bu tür nesnelerin kurumsal bir “kutsal emanet” kültürüne dönüşmesi, Peygamber’in vefatından çok sonraki siyasi ve sosyolojik süreçlerin ürünüdür.

Tek Mucize: Kur’an

İslam ilahiyatında mucize kavramı sıklıkla fiziksel olaylarla (denizin yarılması, ayın bölünmesi vb.) ilişkilendirilir. Ancak Yaşar Nuri Öztürk’ün hatırlattığı üzere, Hz. Muhammed’in bizzat kendisinin beyan ettiği üzere, onun tek ve ebedi mucizesi Kur’an’dır. “Bana da mucize olarak Kur’an verildi, gerisi hikaye” sözü, dikkati maddeden manaya, nesneden mesaja çekmeyi amaçlar.

Bugün “Sakal-ı Şerif” ziyaretlerinde yaşanan izdihamlar, insanların Kur’an’ın içeriğini anlama çabasıyla kıyaslandığında trajik bir tablo ortaya çıkmaktadır. Bir sakal telini görebilmek için saatlerce sıra bekleyen kitlelerin, o sakalın sahibinin getirdiği “adalet, dürüstlük ve akılcılık” ilkelerinden ne kadar haberdar olduğu büyük bir soru işaretidir. Bu durum, dinin “şekilsel bir ritüele” hapsedilmesidir.

Kimlik ve Aidiyet Problemi

Öztürk’ün eleştirisinin bir diğer boyutu da rasyoneldir: “Kimin kılı olduğu belli mi o da belli değil”. Bugün dünyanın dört bir yanındaki camilerde binlerce “Sakal-ı Şerif” bulunmaktadır. Bu nesnelerin bilimsel (DNA vb.) bir kanıtı olmadığı gibi, birçoğunun kökeni rivayetlere dayanmaktadır. Belirsiz bir nesne üzerinden dini bir kutsiyet inşa etmek, inancı spekülasyonlara açık hale getirir. Gerçek bir “muvahhit” (tek tanrıya inanan), inancını bu tür şüpheli ve maddi unsurlar üzerine değil, sarsılmaz bir akıl ve vahiy dengesi üzerine kurar.

Öze Dönüş Çağrısı

Sakal-ı Şerif tartışması, aslında İslam dünyasının genel bir zihniyet sorunudur. Bizler, mesajı taşıyan “postacıyı” (Peygamber) ve onun eşyalarını yüceltirken, postacının getirdiği “mektubu” (Kur’an) okumayı ve anlamayı ihmal ediyoruz. Yaşar Nuri Öztürk’ün sert üslubu, toplumu bu uykudan uyandırmak için atılmış bir çığlıktır.

İslam, bir “fetiş” dini değildir. İslam, bir “akıl ve ahlak” dinidir. Peygamber’e saygı; onun sakalını cam kavanozlarda saklayarak değil, onun emanet ettiği “akılcı ve ahlaklı duruşu” hayatımıza entegre ederek gösterilir. “Bir muvahhit insan bunlardan nefret eder” cümlesi, sahte kutsallıklardan arınmış, sadece Allah’a yönelen saf bir inancın özlemidir.

Okuyucuya düşen görev, dinini nesnelerin gölgesinden çıkarıp Kur’an’ın aydınlığına taşımaktır. Unutulmamalıdır ki, İslam’ın tek kutsal emaneti, yaşanmak üzere gönderilmiş olan Kur’an-ı Kerim’dir. Gerisi, Öztürk’ün deyimiyle, sadece “hikaye” ve “şirk kokan lakırdılar”dan ibarettir.